Денес, на Светскиот ден на шумите, светот зборува за обновување, заштита и зачувување на зелените бели дробови на планетата. Но што зборува Македонија? Или подобро речено – што молчи Македонија?
Шумите во нашата земја, кои покриваат околу 1.3 милиони хектари или речиси 38% од територијата, се наоѓаат пред историска пресвртница: дали конечно ќе ги третираме како вредност од јавен интерес, или ќе продолжиме да ги гледаме како рудник за профит на мал број луѓе? За жал, досегашната практика ни покажува дека второто е многу почесто.
Тивката еколошка криза
Македонските шуми не изумираат со експлозија, туку со тишина. Тивко, систематски и секојдневно се сечат. Според последниот извештај на Државниот завод за статистика, бројот на бесправни сечи е во постојан пораст. Во 2023 година беа регистрирани преку 1.000 случаи на нелегална сеча – но реалната бројка е многу поголема, со оглед на недостигот од теренски контроли.
Овој проблем не е само прашање на уништување на природата – тој е директна закана за здравјето, економијата и безбедноста на граѓаните. Без шумите, се зголемува ризикот од поплави, лизгање на земјиште и губење на водните извори. Во село Лисиче кај Велес, жителите веќе неколку години водат битка со ерозијата, која почна откако дел од шумата околу нив беше исечена од „непознати“ лица.
Климатските промени на прагот
Шумите се нашата прва линија на одбрана од климатските промени. Секоја исечена шума значи повеќе јаглерод диоксид во воздухот, повисоки температури, помалку дожд и пократки вегетациски сезони. Во последната деценија, Македонија веќе почувствува драстични климатски аномалии: долги суши, уништени жетви, и температури кои секое лето удираат нови рекорди.
Обновувањето на шумите не е луксуз, туку прашање на опстанок. Според Меѓународната организација за храна и земјоделство (FAO), секое дрво кое ќе се засади денес, ќе апсорбира околу 20 килограми јаглерод годишно. Замислете што значи тоа на национално ниво, ако државата ја третираше пошумувањето како стратешки приоритет, а не како декоративна активност за медиумски објективи.
Законите постојат – но кој ги спроведува?
Македонија има добри закони за шумарство. Проблемот не е во законот, туку во спроведувањето. Шумската полиција е недоволно опремена, бројот на шумочувари е намален, а корупцијата често го претвора секој обид за контрола во фарса.
Граѓанските организации, активистите и локалните заедници честопати сами се борат против дрвокрадците. Во с. Козјак, активисти месечно патролираат низ планините и документарно ги бележат нелегалните активности. Нивниот труд е херојски, но не смее да биде замена за државен систем.
Има ли надеж?
Да. Надеж има – но не е вечна. За да се спасат шумите, потребно е:
- Државна стратегија за долгорочно управување со шумите – не само декларации, туку реални инвестиции и контроли;
- Поддршка за локалните заедници и нивното учество во заштита на шумите;
- Засилена едукација и медиумска покриеност – младите мора да разберат дека секое дрво значи живот;
- Обновување на изгорените и деградирани подрачја – преку волонтерски акции, јавно-приватни партнерства и општински проекти.
На Светскиот ден на шумите, светот саде дрвја, потпишува обврски и гради зелени политики. А ние? Ќе продолжиме ли да сечеме тивко, или ќе се приклучиме на глобалната борба за зелена иднина?
Шумите можат да преживеат и без нас. Но ние – без нив – не можеме.
