Во време кога глобалните конфликти се продлабочуваат, една тивка, но драматична криза се развива далеку од вниманието на јавноста – безбедноста на хуманитарните работници. Најновите податоци на Обединетите нации откриваат алармантен тренд: повеќе од 1.000 хуманитарци биле убиени во периодот од 2023 до 2025 година, што е речиси тројно зголемување во споредба со претходните три години.
Оваа бројка не претставува само статистика, туку сигнал за длабока ерозија на меѓународните норми и принципи кои требало да ги штитат оние што носат помош во најкритичните ситуации.
Една од клучните причини за овој драматичен пораст е интензивирањето на вооружените конфликти, особено во региони како Газа, Судан, Јужен Судан и Украина. Само во Газа и на Западниот Брег загинале повеќе од половина од вкупниот број хуманитарни работници. Овие податоци јасно укажуваат дека модерните војни сè помалку прават разлика меѓу цивили, хуманитарци и воени цели.
Дополнително загрижува фактот што многу од овие напади се случиле и покрај тоа што хуманитарните мисии биле јасно обележани и координирани со надлежните власти. Ова отвора сериозни прашања: дали меѓународното хуманитарно право повеќе не се почитува, или пак хуманитарците сè почесто се гледаат како „легитимни цели“?
Анализирајќи го проблемот подлабоко, може да се заклучи дека станува збор за комбинација од неколку фактори. Прво, растечката политизација на хуманитарната помош ја нарушува нејзината неутралност. Второ, зголемената употреба на модерно оружје – како дронови и воздушни напади – ја прави теренската работа многу поопасна. Трето, слабата одговорност и неказнивоста создаваат средина во која нападите остануваат несанкционирани, што дополнително го поттикнува насилството.
Во исто време, хуманитарните организации се соочуваат и со административни и политички ограничувања. Во некои земји, нивното движење е ограничено, персоналот е притворен, а жените дури и им се забранува да работат. Овие услови не само што ја отежнуваат испораката на помош, туку директно ја загрозуваат и безбедноста на оние што ја обезбедуваат.
Особено значајно е што 2024 година била најсмртоносната година досега за хуманитарните работници, со стотици жртви во повеќе од 20 земји. Овој тренд не покажува знаци на забавување, што укажува на системски проблем, а не на изолиран феномен.
Сето ова води кон една вознемирувачка констатација: светот влегува во ера во која хуманитарната работа станува сè поризична, а заштитата што некогаш се подразбирала – сè повеќе исчезнува.
Ако меѓународната заедница не преземе конкретни чекори – како зајакнување на механизмите за одговорност, почитување на меѓународното право и обезбедување на реална заштита на терен – последиците нема да се одразат само врз хуманитарците, туку и врз милионите луѓе кои зависат од нивната помош.
На крајот, прашањето не е само колку хуманитарци ќе загинат, туку каков свет ќе остане ако оние што спасуваат животи веќе не се безбедни.
Н. Доковска
