И покрај децениските напори за qунапредување на родовата еднаквост, најновите глобални податоци покажуваат дека жените сè уште се далеку од рамноправно учество во политичката моќ. Во 2026 година, само 28 земји во светот се водени од жена како шеф на држава или влада, додека дури 101 држава никогаш немале жена лидер. Овој дисбаланс открива длабоко вкоренети структурни и општествени бариери кои го ограничуваат учеството на жените во највисоките нивоа на одлучување.
Податоците на UN Women и Inter-Parliamentary Union укажуваат на стагнација, па дури и назадување во одредени сегменти. Жените денес заземаат само 22,4% од министерските позиции на глобално ниво – пад во однос на претходните години. Во парламентите, нивното учество изнесува 27,5%, што претставува минимален раст, но и сигнал за бавниот напредок.
Овие бројки не се само статистика – тие имаат суштински последици врз квалитетот на демократијата. Кога жените се исклучени од политичкото лидерство, одлуките за мир, безбедност и економски развој се носат без перспектива на половина од светското население. Тоа значи дека политиките често не ги одразуваат реалните потреби на сите граѓани.
Дополнително, дури и кога жените успеваат да дојдат до власт, тие најчесто се концентрирани во ресори поврзани со социјални прашања, како родова еднаквост, семејство и деца. Наспроти тоа, клучните министерства – одбрана, економија, внатрешни работи – и понатаму се доминирани од мажи. Оваа распределба не само што ја ограничува влијанието на жените, туку и ги зацврстува традиционалните стереотипи за нивната улога во општеството.
Особено загрижувачки е и порастот на притисоци и закани кон жени во политиката. Истражувањата покажуваат дека дури 76% од жените парламентарци се соочиле со некаква форма на заплашување, што директно влијае врз нивната мотивација да се кандидираат и да останат активни во јавниот живот.
Аналитички гледано, проблемот не е само во бројките, туку во системските бариери: дискриминаторски закони, нееднаков пристап до ресурси, политичка култура која фаворизира мажи и длабоко вкоренети општествени норми. Без нивно адресирање, напредокот ќе остане бавен и нестабилен.
Сепак, постојат и позитивни примери. Неколку земји покажуваат дека родовата еднаквост во владините кабинети е достижна, особено кога постои политичка волја и јасни механизми како квоти. Ова укажува дека проблемот не е во недостаток на способни жени, туку во системите што ги ограничуваат.
Заклучокот е јасен: родовата еднаквост во политиката не е само прашање на правичност, туку и на ефикасност. Општествата во кои жените се рамноправно вклучени во одлучувањето се постабилни, поинклузивни и подобро подготвени да се справат со глобалните кризи.
Доколку светот навистина сака посилни демократии, тогаш вклучувањето на жените во политичкото лидерство не е опција – туку неопходност.
Н.Доковска
