Пожарот што неодамна го зафати Кочани покрена сериозни прашања за присуството на азбестен прав во воздухот и неговото влијание врз здравјето на граѓаните. Во многу стари објекти, особено оние изградени пред неколку децении, азбестот е дел од градежните материјали. Кога тие ќе изгорат или ќе се урнат, ситни честички од овој опасен материјал се ослободуваат во воздухот, претставувајќи невидлива, но долгорочно штетна закана. Информациите по пожарот во Кочани потврдуваат дека импровизираното диско имало азбест во градбата.
Изложеноста на азбест е поврзана со сериозни заболувања, како што се азбестоза, рак на белите дробови и мезотелиом – агресивен вид рак што најчесто се јавува кај лица кои биле во контакт со азбестни влакна. Овие болести имаат долг период на инкубација, па симптомите може да се појават и децении по изложеноста. Ова ја прави опасноста уште поголема, бидејќи последиците од денешната изложеност можат да се манифестираат многу подоцна.
Во вакви ситуации, препораките на здравствените и еколошките експерти се јасни: неопходно е итно ограничување на движењето во потенцијално загадените подрачја, употреба на заштитни маски од висок квалитет, како и внимателно чистење на просториите со влажни методи за да се спречи дополнително разнесување на честичките. Најважно е отстранувањето на остатоците да го спроведат стручни служби, соодветно обучени за справување со опасни материи.
Иако азбестот е одамна забранет за употреба во Македонија, неговото присуство во постари градби останува проблем што не добива доволно внимание. Законската рамка предвидува одредени мерки за безбедно отстранување, но во пракса тие ретко се спроведуваат доследно. Дополнителен проблем е што македонскиот здравствен систем не ја признава азбестозата како професионално заболување, иако бројни градежни работници низ годините биле изложени на азбест и развиле сериозни белодробни проблеми. Ова значи дека лицата кои страдаат од болести поврзани со азбест не добиваат соодветна медицинска и финансиска поддршка, што е спротивно на праксите во многу европски земји.
Пожарот во Кочани само го потенцираше поширокиот проблем со неконтролираната изложеност на азбест. Доколку институциите не преземат конкретни чекори за заштита на граѓаните и работниците, ризикот од нови случаи на заболувања ќе остане присутен. Потребно е подигнување на јавната свест, зајакнување на инспекциските надзори и конечно признавање на болестите поврзани со азбест како професионални заболувања, со цел да се обезбеди поголема заштита за сите засегнати.
А.Н.
