Пишува: Наташа Доковска
До осумдесеттите години на минатиот век 25 мај не беше само обичен ден на календарот. За нас што пораснавме во Југославија, тоа беше празник на младоста, единството и заедничките соништа. Ден кога учениците маршираа со гордост, кога Тито беше повеќе од човек – беше симбол на нешто што верувавме дека ќе трае вечно.
Но Југославија ја нема. И тоа детство го нема.
Ние припаѓавме на една држава што повеќе не постои, и секој 25 мај е потсетник дека нашата младост, како и Југославија, сега живее само во сеќавањата. Таа земја – со сите свои маани – се обиде да изгради мостови меѓу етничките групи, јазиците и религиите. Беше држава каде можеше да патуваш од Скопје до Љубљана без пасош, каде солидарноста не беше само збор, и каде верувавме дека сме дел од нешто поголемо.
Југославија, на многу начини, беше прототип за тоа што денес сака да биде Европската Унија: обединета во различноста, изградена врз заеднички идеали, решена да се спротивстави на поделбите. ЕУ, всушност, многу од своите идеи ги презеде од Југославија – интеграција, мултикултурализам, мир. Но, по смртта на Тито и распадот на Југославија, престана и копирањето. Денес, неколку децении подоцна, ЕУ изгледа како да го достигнала својот врв. Нема повеќе инспирација. Нема јасен правец. Навлегуваат поделби, расте популизмот, а ветувањето за единство се лизга.
Јас не сум евроскептик – напротив. Кога ја изгубив Југославија, се завртев кон Европа со надеж. Сакав повторно да верувам во нешто. И сè уште сакам. Но тешко е да не се чувствуваш изневерено кога Европа како да не нè сака. Кога стоеше на страна – или полошо, интервенираше на начин што ги разнесе и последните делови од она што го нарекувавме дом.
25 мај засекогаш ќе остане како празник без држава. Прослава без татковина. Но во тишината, уште ги слушам песните, уште ги гледам знамињата, и сè уште ја носам љубовта кон едно место што ме научи како изгледа единството – пред сè да се распадне.
Ако Европа навистина сака да биде тоа што вели дека е, можеби вреди да се сети на Југославија. Не како предупредување – туку како лекција за тоа што е можно.
