Балетскиот перформанс „Митот за Амазонките“ на грчкиот „Арт Денс Театар” , изведен на сцената „Долни Сарај“ во рамките на фестивалот „Охридско лето“, понуди едночасовно патување низ светот на античките митови, но и низ вечните прашања за моќта, слободата, војната, љубовта и судбината.
Во режија и кореографија на Артемис Игнатиу, претставата не се обидува буквално да ја прераскаже приказната за митските жени воини. Наместо тоа, преку современ танцов јазик, ритам, движење и впечатлива сценска слика, Амазонките се претставени како симбол на женската независност и отпорот кон светот во кој силата и власта традиционално им припаѓале на мажите.
Во основата на перформансот се двата најпознати мита поврзани со Амазонките: подвигот на Херкулес и кражбата на златниот ремен, како и трагичната борба меѓу Ахил и кралицата Пентесилеја. Според митот, Ахил ја убива Пентесилеја, но кога ѝ го отстранува шлемот и го гледа нејзиното лице, се вљубува во жената која веќе ја усмртил.
Токму овој судир меѓу насилството и љубовта, победата и загубата, телесната сила и човечката ранливост е емоционалното јадро на претставата.
Од самиот почеток, танчерките воспоставуваат цврсто сценско присуство. Нивните движења се прецизни, отсечни и борбени, но во следниот миг стануваат меки, синхронизирани и речиси ритуални. Телата на изведувачите ја преземаат улогата на зборовите. Со секое подигање на рацете, со секое паѓање на сцената и со секое нагло групирање или разделување, тие создаваат слики на војска, заедница, судир и загуба.
Посебно впечатливи се групните сцени, во кои изведувачките функционираат како едно тело. Во тие моменти Амазонките не се само поединечни митски хероини, туку колектив составен од жени што се борат, се штитат и ја делат истата судбина. Синхронизираното движење создава чувство на дисциплина и заедништво, додека ненадејните прекини и индивидуалните танцови делници ја нагласуваат осаменоста што се крие зад силата на секоја воинка.
Музиката, специјално компонирана за претставата, не служи само како придружба, туку како активен учесник во драматургијата. Нејзиниот ритам го диктира интензитетот на движењето, го најавува судирот и создава атмосфера што на моменти потсетува на древен ритуал. Поврзувањето на современиот танц со елементите на античката грчка традиција му дава на перформансот препознатлив визуелен и звучен идентитет.
Во претставата нема класична нарација и нема зборови што ќе ја водат публиката низ приказната. Таа се потпира на симболиката и на способноста на гледачот самиот да ги поврзе движењата со митот. За дел од публиката тоа може да биде предизвик, особено доколку претходно не ја познава приказната за Пентесилеја и Ахил. Но токму отсуството на говор овозможува темите да излезат од рамките на античката легенда и да добијат современо значење.
Амазонките на сцената може да се препознаат и како денешни жени кои се принудени постојано да докажуваат дека нивната сила не ја исклучува нивната чувствителност. Нивната борба не е само физичка. Таа е борба за сопствен идентитет, за слобода и за право самите да ја определуваат својата судбина.
Перформансот е најсилен кога кореографијата дозволува јасно да се почувствува контрастот меѓу колективната моќ на воинките и трагедијата на поединецот. Сцените на судир, пад и повторно исправување создаваат впечаток дека секоја победа има своја цена, а секоја демонстрација на сила во себе содржи и можност за уништување.
Сепак, во средишниот дел од едночасовната изведба, одредени кореографски мотиви се повторуваат и го забавуваат драматуршкиот развој. Некои сцени можеле да бидат пократки или појасно разграничени, со што кулминацијата на приказната за Пентесилеја и Ахил би добила уште поголема емоционална тежина. Повремено, визуелната убавина на движењето ја потиснува драмската напнатост, па перформансот повеќе се набљудува како естетска композиција отколку како трагична приказна.
Но токму завршните сцени повторно го враќаат интензитетот. Средбата меѓу победникот и поразената воинка го разградува едноставното разбирање на победата. Ахил победува во борбата, но во моментот кога ја препознава убавината и човечноста на Пентесилеја, неговата победа се претвора во личен пораз. Љубовта доаѓа предоцна – дури откако насилството веќе го направило непоправливото.
Таа трагична иронија е можеби и најсилната порака на претставата: човекот често ја препознава вредноста на другиот дури откако ќе го уништи.
Отворениот простор на „Долни Сарај“ природно се вклопи во митолошкиот карактер на делото. Каменот, ноќта и близината на Охридското Езеро создадоа амбиент во кој античката приказна не изгледаше како далечно минато, туку како мит што повторно оживува пред публиката.
„Митот за Амазонките“ не е претстава што нуди едноставни одговори. Таа повеќе поставува прашања: Дали силата мора да биде поврзана со насилството? Дали љубовта може да се роди од судирот? И колку често зад историските приказни за херојски победи остануваат премолчени жртвите, особено женските?
Гостувањето на „АРТ Денс Театар“ донесе визуелно силен и физички прецизен танцов перформанс, во кој античкиот мит беше искористен како огледало на современоста. Иако во одредени делови можеше да биде поконцентриран и драматуршки подинамичен, перформансот остави впечаток со енергијата на ансамблот, со сценската дисциплина и со јасната порака дека силата и ранливоста не се спротивности.
Амазонките од оваа претстава не се само митски воинки. Тие се жени кои се спротивставуваат, сакаат, страдаат и ја плаќаат цената на светот изграден врз борба и доминација. Токму затоа нивниот мит, и по толку векови, сè уште звучи современо.
Н.Доковска
