Пишува: Наташа Доковска
Македонското собрание сè помалку личи на храм на демократијата, а сè повеќе на место во кое избраните претставници на граѓаните се натпреваруваат кој ќе изговори поголема навреда, кој ќе биде погласен и кој подлабоко ќе го понижи политичкиот противник.
Денес во јавноста повторно одекна зборот „кокошка“, упатен кон пратеничката Јованка Тренчевска. Вчера, пак, Собранието беше потресено од обвинувања дека Иван Стоиљковиќ упатувал пцости и навреди кон пратениците Фатмир Битиќи и Митко Трајчулески. Опозицијата ја напушти седницата, премиерот се извини за случувањата, но човекот чие однесување беше посочено како причина за инцидентот не понесе никаква видлива политичка одговорност.
И така, уште една собраниска седница, наместо по законите, одлуките и аргументите, ќе ја паметиме по навредите.
Тоа веќе не е инцидент. Тоа е политичка култура.
Кога една пратеничка се нарекува „кокошка“, не се навредува само конкретната жена. Се испраќа порака дека жената која зборува гласно, која се спротивставува или која политички не ни се допаѓа, може да биде сведена на животно, исмеана и понижена.
Кога пратеници и кандидати за министри се пресметуваат со пцости, закани и нафрлање, тоа не е „жестока дебата“. Не е ниту „балкански темперамент“. Тоа е примитивизам облечен во костум и платен со парите на граѓаните.
Не е проблемот само во зборот. Проблемот е во пораката што доаѓа со него: дека политичкиот противник не е човек со различен став, туку непријател кого треба да го понижиш, замолчиш и обезвредниш.
Пратениците, сепак, не се случајни гости во кафеана. Тие се избрани претставници, носители на јавна функција и луѓе кои треба да создаваат закони според кои ќе живеат сите други. Од нив мора да се бара повисок, а не понизок стандард на однесување.
Но што гледаат граѓаните?
Гледаат луѓе со плата од јавниот буџет кои не умеат да водат расправа без лична навреда. Гледаат функционери кои бараат почит од народот, а самите не покажуваат ни минимум почит кон колегите. Гледаат возрасни луѓе кои треба да ја водат државата, а се однесуваат како насилници во училишен двор.
И потоа истите тие политичари ќе одржуваат говори против врсничкото насилство, говорот на омраза, мизогинијата и агресијата на социјалните мрежи.
Со кое морално право?
Како да му објасниме на едно дете дека не смее да навредува соученик, кога од собраниската говорница слуша навреди? Како да бараме од младите да почитуваат различно мислење, кога народните избраници на несогласување одговараат со пцост? Како да се бориме против говорот на омраза, кога токму институцијата што треба да биде пример станува негов најгласен произведувач?
Нема политичка партија што може да се прогласи за невина.
Кога се на власт, политичарите ги релативизираат навредите на своите. Кога се во опозиција, бараат оставки и морална одговорност. По промената на власта, улогите едноставно се менуваат. Вчерашните жртви стануваат денешни насилници, а вчерашните насилници се претставуваат како бранители на достоинството.
Така изгледа лицемерието на македонската политика: навредата е недозволива само кога е насочена кон нас.
Вистинскиот тест на политичката зрелост е да ја осудиш навредата и кога ја изговорил член на твојата партија. Да побараш извинување и кога навредениот е твој противник. Да не аплаудираш само затоа што „нашиот добро му кажа на нивниот“.
Ниту едно извинување од премиер, партиски лидер или координатор не е доволно доколку нема лична одговорност на оној што навредувал. Колективните извинувања многу често служат како политички детергент: малку зборови за жалење, а потоа продолжување како ништо да не се случило.
Не е доволно претседателот на Собранието да повикува на ред дури откако хаосот ќе заврши. Неговата должност е да го заштити достоинството на институцијата во моментот кога тоа е нападнато. Треба да се одзема збор, да се изрекуваат дисциплински мерки, навредите јасно да се внесуваат во записниците и јавноста да знае кој и како го прекршил собранискиот ред.
Инаку, деловниците, етичките кодекси и комисиите се само хартија.
Особено опасна е нормализацијата на навредите кон жените во политиката. Жените многу почесто не се напаѓаат поради политиката што ја застапуваат, туку поради изгледот, возраста, семејниот статус, мајчинството или отсуството на деца. Наместо да им се оспори аргументот, им се оспорува достоинството.
„Кокошка“ не е политички одговор. Тоа е признание дека говорникот нема аргумент.
Пцоста не е сила. Таа е интелектуален пораз.
Заканата не е авторитет. Таа е немоќ.
Викањето не е лидерство. Тоа е недостаток на самоконтрола.
На Македонија не ѝ требаат пратеници кои ќе победат во натпреварот за најгласна навреда. Ѝ требаат луѓе кои знаат да слушаат, да одговорат со аргумент и да ја задржат човечноста дури и кога политичката расправа е најжестока.
Граѓаните не ги избрале пратениците за да гледаат ријалити-програма во Собранието. Не ги плаќаат за да се навредуваат, пцујат и закануваат. Ги плаќаат да решаваат проблеми: сиромаштија, корупција, иселување, нефункционално здравство, загадување, образование и економска несигурност.
Но очигледно е полесно да наречеш некого „кокошка“ отколку да објасниш зошто граѓаните живеат полошо.
Полесно е да пцуеш отколку да понудиш политика.
Полесно е да создадеш скандал отколку резултат.
Собранието е огледало на државата. А сликата што денес ја гледаме во тоа огледало е грда: ароганција, агресија, мизогинија, партиско лицемерие и целосно губење на чувството за јавна одговорност.
Доколку пратениците не можат да се однесуваат достоинствено, тогаш најмалку што можат да направат е да престанат да бараат достоинство од граѓаните.
Бидејќи државата во која парламентот се претвора во кокошарник не ја понижуваат навредените.
Ја понижуваат оние што навредуваат.
