Европската комисија му изрече казна од 550 милиони евра на AliExpress поради сериозни прекршувања на европскиот Закон за дигитални услуги. Истрагата утврдила дека на платформата подолг период непречено се продавале небезбедни играчки, опасна козметика, фалсификувани производи и друга стока што не ги исполнува европските правила.
Европската комисија го казни гигантот за електронска трговија AliExpress со 550 милиони евра поради тоа што не ги проценил соодветно и не ги намалил ризиците поврзани со продажбата на нелегални, небезбедни и фалсификувани производи.
Станува збор за една од највисоките казни изречени според Законот за дигитални услуги на Европската Унија, познат како DSA. Европската комисија истовремено ѝ нареди на платформата итно да преземе мерки за отстранување на утврдените недостатоци. (Digital Strategy)
Премалку луѓе контролирале огромен број производи
Според наодите од истрагата, AliExpress не утврдил реално дали располага со доволен број вработени за проверка на производите што можат да бидат незаконски или опасни.
Компанијата ја преценила ефикасноста на автоматизираните системи за откривање и отстранување спорни производи, а не го земала соодветно предвид несразмерот меѓу бројот на човечки модератори и огромниот обем на производи што тие требало да ги проверуваат.
Практично, премал број луѓе биле задолжени да контролираат милиони огласи и производи што секојдневно се објавуваат на платформата.
Комисијата утврдила и дека AliExpress немал доволно прецизни и мерливи показатели преку кои би можел да оцени дали неговиот систем навистина спречува незаконските производи повторно да се појават, понекогаш под друго име, фотографија или категорија.
Нелегалните производи биле препорачувани и рекламирани
Особено загрижувачки е наодот дека алгоритмите за препорачување и рекламирање придонесувале за дополнително ширење на ризичните производи.
Тестирањата спроведени од службите на Европската комисија покажале дека голем број незаконски производи им биле препорачувани или рекламирани на потрошувачите пред да бидат откриени и отстранети.
Тоа значи дека системите на платформата не само што не го спречувале навремено нивното појавување, туку во одредени случаи активно им помагале да стигнат до поголем број купувачи.
И покрај мерките за модерирање што ги прикажувала компанијата, на платформата продолжил да циркулира голем број спорни производи.
Небезбедни играчки и опасна козметика останувале достапни со недели
Европската комисија утврдила дека системот за откривање незаконски производи не функционирал соодветно.
На AliExpress биле достапни различни видови ризична стока – од фалсификувани производи до небезбедни детски играчки и потенцијално опасна козметика.
Дел од производите останувале во продажба со недели дури и откако биле препознаени како спорни.
Овој пропуст е особено сериозен бидејќи небезбедните играчки, козметички производи и електронски уреди можат директно да го загрозат здравјето и безбедноста на потрошувачите.
AliExpress не ја спроведувал доследно ниту сопствената политика за санкционирање на трговците што продавале незаконска стока.
Иако одредени продавници биле казнувани, тие и понатаму можеле да останат активни и да продолжат со продажба на платформата.
Комисијата оценила дека политиката на санкции не се применувала доволно строго и ефикасно, поради што несовесните трговци немале вистински поттик да престанат со продажбата на забранети или небезбедни производи.
Друг сериозен проблем бил начинот на кој трговците ги категоризирале производите.
Контролите на AliExpress можеле лесно да се избегнат со намерно сместување на производот во погрешна категорија. На пример, производ што требало да помине построги безбедносни проверки можел да биде објавен во категорија за која важеле поблаги услови.
Платформата немала доволно вработени што би провериле дали производите се правилно категоризирани, а воспоставените контроли не ги откривале спорните огласи пред тие да бидат објавени.
На тој начин, трговците што свесно ги прекршувале правилата можеле да продаваат производи што не ги исполнуваат европските стандарди.
Комисијата посочува дека фалсификуваните производи претставуваат значителен проблем на AliExpress.
Покрај директното нарушување на правата на потрошувачите, нивната продажба им нанесува штета и на легитимните компании што вложуваат средства во дизајн, иновации, проверка на квалитетот и тестирање на безбедноста.
Овие компании се принудени да се натпреваруваат со производители и трговци што ги избегнуваат сите тие трошоци и продаваат евтини копии.
Задолжителниот систем на AliExpress за таканаречено „овластување на брендот“, кој требало да ја спречи продажбата на фалсификати, се покажал како неефикасен и недоволно екипиран.
Трговците можеле релативно лесно да го заобиколат системот и да објават фалсификувани производи, кои биле отстранувани дури подоцна.
При определувањето на висината на казната, Европската комисија ги земала предвид природата и тежината на прекршувањата, бројот на засегнати корисници во Европската Унија, како и времетраењето на проблемите.
Според Комисијата, прекршувањата траеле најмалку до јуни 2025 година, кога биле објавени прелиминарните наоди против AliExpress.
Неуспехот правилно да се проценат ризиците и да се преземат ефикасни мерки за нивно намалување се смета за особено сериозно прекршување на Законот за дигитални услуги.
Сепак, при пресметувањето на казната биле земени предвид и одредени олеснителни околности за компанијата, меѓу кои и фактот дека Законот за дигитални услуги е релативно нов европски пропис.
AliExpress мора да достави план за корективни мерки
AliExpress има рок до 20 октомври 2026 година да достави акциски план до Европската комисија.
Во планот компанијата мора детално да објасни какви мерки ќе преземе за да ги исправи прекршувањата и поефикасно да ги проценува и намалува системските ризици.
Европскиот одбор за дигитални услуги ќе има еден месец да даде мислење за предложениот план. Потоа, Европската комисија ќе има уште еден месец да донесе конечна одлука и да утврди разумен рок во кој AliExpress мора да ги спроведе мерките.
Доколку компанијата не ја почитува одлуката, може да ѝ бидат изречени дополнителни периодични парични казни.
Европската комисија ја отвори формалната постапка против AliExpress на 14 март 2024 година.
Истрагата опфаќала повеќе области, меѓу кои проценувањето и намалувањето на ризиците, модерирањето на содржините, постапувањето по поплаки, транспарентноста на рекламирањето и алгоритмите за препорачување, проверката на трговците и пристапот до податоци за истражувачите.
На 18 јуни 2025 година Комисијата прифатила дел од обврските што ги понудил AliExpress за решавање на повеќето утврдени проблеми. Сепак, прашањата поврзани со проценувањето и намалувањето на ризикот од ширење незаконски производи останале нерешени.
Конечната одлука е заснована врз извештаите на AliExpress за процена на ризиците од 2023 и 2024 година, податоците доставени од компанијата, информациите од трети страни и сопствените проверки и истражни активности на Европската комисија. (Digital Strategy)
Што значи одлуката за потрошувачите?
Одлуката на Европската комисија испраќа јасна порака дека големите онлајн платформи не можат да се претставуваат само како посредници меѓу продавачите и купувачите.
Тие имаат законска обврска да воспостават ефикасни механизми за откривање и отстранување на опасни, незаконски и фалсификувани производи, да ги проверуваат трговците и да спречат истите производи повторно да се појавуваат под нови огласи.
За потрошувачите, особено за оние што купуваат евтини играчки, козметика, електроника и производи за деца, случајот е дополнително предупредување дека ниската цена не смее да биде единствениот критериум при купувањето.
Пред нарачување треба внимателно да се проверат податоците за производителот и продавачот, безбедносните ознаки, составот, предупредувањата, оценките на други купувачи и можноста за враќање на производот.
Н.Доковска
