Пишува: Наташа Доковска
Трагедијата што деновиве ја потресе јавноста не е само приказна за еден човечки пад – буквален и метафоричен. Таа е и огледало во кое се рефлектира нешто многу подлабоко и повознемирувачко: начинот на кој општеството, а особено медиумите, избираат да раскажуваат вакви приказни.
Во моменти кога болката треба да биде тивка, достоинствена и внимателно разбрана, ние сведочиме на нешто сосема спротивно. Трагедијата се претвора во содржина. Човечката несреќа – во наслов. А животот, или она што останало од него, во средство за кликови, лајкови и краткотрајна дигитална возбуда.
Не станува збор за тоа дали јавноста треба да биде информирана. Секако дека треба. Но прашањето е: како? Кога во извештаите се пренесуваат „сведоштва“ без контекст, непроверени изјави и полуинформации што повеќе збунуваат отколку што објаснуваат, тогаш информирањето престанува да биде јавен интерес и станува трка за внимание. Наместо да се понуди јасна слика, се создава магла – а во таа магла секој си конструира своја вистина.
Токму тука започнува вториот, можеби уште поболен слој на оваа приказна: реакциите на социјалните мрежи. Во отсуство на одговорно новинарство, празнината се пополнува со шпекулации, судови и – најчесто – осуди. Наместо емпатија, се појавува гнев. Наместо разбирање, пресуда.
Особено загрижувачки е што дел од тие реакции доаѓаат од жени кои, наместо солидарност, избираат напад. Но, можеби и тоа е симптом, а не причина. Симптом на општество кое долго време учи да осудува побрзо отколку што разбира. Кое ја поедноставува комплексноста на човечката болка во црно-бели категории: „виновна“ или „невина“, „жртва“ или „сторител“.
А вистината е дека ваквите трагедии ретко се едноставни. Тие се резултат на низа околности – психолошки, социјални, економски – кои не можат да се сведат на еден наслов или на еден пост. Кога медиумите ја игнорираат таа комплексност, тие не само што не информираат, туку активно придонесуваат за дезинформација и стигматизација.
Професионалното новинарство не значи само да се биде прв со веста. Значи да се биде точен, одговорен и свесен за тежината на зборовите. Да се знае кога нешто не треба да се објави. Да се разбере дека зад секоја „приказна“ стојат реални луѓе, со семејства, со болка, со достоинство.
Можеби најголемата трагедија не е само она што се случило, туку начинот на кој ние како општество реагираме на тоа. Ако од секоја ваква приказна излегуваме со повеќе осуда отколку разбирање, тогаш не сме научиле ништо.
А можеби токму тоа треба да биде поентата: не да знаеме повеќе детали, туку да станеме повнимателни луѓе. И – уште поважно – да бараме медиуми што ќе ни помогнат во тоа, наместо да нè оттурнуваат подлабоко во сензацијата.
