Одлуката на администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп да испрати известувања за повлекување на амбасадори во повеќе земји, меѓу кои и Северна Македонија и Црна Гора, не е само административен потег. Таа претставува јасен политички сигнал – враќање кон поцврста, централизирана и интерес-ориентирана надворешна политика, со помалку трпение за дипломатскиот континуитет воспоставен во времето на администрацијата на Џо Бајден.
Според информациите објавени во медиумите, дипломатите добиле рок од околу еден месец да ја завршат својата мисија. Станува збор за кариерни дипломати кои биле назначени во периодот на Бајден, а сега се повлекуваат како дел од пошироката реконфигурација на американската дипломатија.
Што всушност значи ова за Северна Македонија?
Формално гледано, ваквите промени не се невообичаени – секоја нова администрација има право да постави сопствени луѓе на клучните дипломатски позиции. Но, во политички контекст, пораката е многу подлабока.
За Северна Македонија ова доаѓа во чувствителен момент и тоа кога земјата се наоѓа во продолжена фаза на европска стагнација, внатрешно се соочува со политичка поларизација, а регионално – Западниот Балкан повторно станува поле на геополитичко надмудрување меѓу САД, ЕУ, Русија и Кина.
Со повлекувањето на амбасадорите, Вашингтон јасно става до знаење дека ќе ја преиспитува досегашната политика на „стабилократија“ и условна поддршка на владите во регионот.
Во дипломатските кругови, овој потег се чита како предупредување:
поддршката од САД нема да биде автоматска, ниту безусловна.
За земји како Северна Македонија, кои долго се потпираа на американската поддршка во евроатлантските процеси, ова може да значи: построги барања за реформи, помала толеранција за корупција и политички застои, засилен фокус на безбедноста, миграцијата и геополитичката усогласеност.
Истовремено, повлекувањето на дипломатите отвора и период на институционална празнина, во кој комуникацијата меѓу Скопје и Вашингтон може да биде забавена или сведена на техничко ниво.
Регионална димензија: Балканот повторно на мапата
Фактот што истовремено се засегнати и Црна Гора и Северна Македонија не е случаен. Двете земји се членки на НАТО, но се соочуваат со внатрешни политички турбуленции и зголемено руско и кинеско влијание преку економски и медиумски канали.
Со оваа одлука, Трамп практично испраќа порака дека Западниот Балкан повторно е зона од стратешки интерес, но и дека поддршката ќе биде условена, а не автоматска.
Во наредните месеци се очекува именување нови амбасадори лојални на новата надворешна политика на САД, можно преиспитување на билатералните приоритети,
зголемен притисок врз владите за „резултати“, не само декларативна прозападна ориентација.
За Северна Македонија, ова е момент на тест: дали ќе остане пасивен примач на пораки – или ќе се позиционира како сериозен партнер со јасна визија и стабилни институции.
Н.Доковска
