Во Кран-Монтана, еден од најпознатите алпски туристички центри во Швајцарија, трагедијата се случи во средина која важи за синоним за безбедност, прецизност и институционална одговорност. И покрај тоа, човечки животи беа изгубени. Но, она што следеше беше подеднакво важно како и самиот настан: итна истрага, транспарентна комуникација со јавноста, преземање одговорност и јасно утврдени пропусти. Не се чека „да помине бурата“. Не се бараат изговори. Не се префрла вината на жртвите. Системот се стави под лупа – затоа што токму тој има обврска да заштити.
Во Кочани, сликата е поинаква. И болна. Трагедијата што ја потресе јавноста не беше резултат на непредвидлива природна катастрофа, туку на долгогодишна негрижа, институционален молк и системско затворање очи. Она што во Швајцарија би било веднаш предмет на независна истрага, кај нас често се губи во лавиринтот на надлежности, партиски калкулации и селективна правда. Наместо одговорност – тишина. Наместо анализа – релативизирање. Наместо системски промени – заборав.
Клучната разлика не е во несреќата. Таа е во реакцијата.
Во Кран-Монтана, прашањето беше: „Што не функционираше и како да спречиме да не се повтори?“
Во Кочани, прашањето остана: „Кој ќе ја преземе вината – ако воопшто некој мора?“
Таму институциите постојат за граѓаните. Овде, граѓаните често се чувствуваат оставени сами пред систем кој работи само кога е притиснат од јавноста или медиумите. Во Швајцарија, транспарентноста е правило. Кај нас – исклучок. Таму безбедноста е предуслов за развој. Кај нас, таа често се третира како трошок.
Трагедијата во Кочани не е само локален инцидент. Таа е симптом. Симптом на држава во која инспекциите се формалност, предупредувањата се игнорираат, а одговорноста се разлева меѓу институции сè додека не исчезне.
И токму затоа споредбата со Кран-Монтана боли. Затоа што покажува дека трагедиите не се неизбежни – туку дека начинот на кој ги третираме е прашање на политичка култура, вредности и почит кон човечкиот живот.
На крајот, разликата меѓу Швајцарија и Македонија не е во планините, инфраструктурата или богатството. Таа е во одлуката дали човечкиот живот е апсолутен приоритет – или само уште една ставка што ќе се спомене неколку дена, па ќе се заборави.
И токму таму лежи најголемата трагедија.
