Пишува: Наташа Доковска
Новогодишната ноќ требаше да заврши со надеж. Наместо тоа, заврши со смрт на дете. Дете кое било погодено во глава од непознат предмет. Дете кое не доби шанса да порасне. Но трагедијата тука не заврши. Таа само го смени обликот.
Родителите на починатото дете, ромско семејство од картонската населба кај Кланица, наместо сочувство, поддршка и достоинствен третман, се соочија со испрашувања, притисоци и однесување кое, според нив, ја преминува границата на законското и човечкото. Прашањето што денес мора гласно да се постави е едноставно, но тешко: дали полицијата имала право да ги малтретира родителите – и дали тоа ќе се случеше ако не беа Роми?
Во држава која формално се обврзува на еднаквост пред законот, праксата премногу често покажува нешто друго. Ромските семејства, особено оние кои живеат во неформални населби, редовно се третираат како сомнителни уште пред да бидат жртви. Нивната сиромаштија се чита како вина, нивниот идентитет како ризик, нивната болка како нешто што може да се доведе под сомнеж.
Кога дете умира под неразјаснети околности, институциите имаат обврска да истражуваат – но истрагата не смее да се претвори во казна за родителите. Законот не дозволува психолошки притисок, заплашување или деградирачки третман, без разлика на етничката припадност, местото на живеење или социјалниот статус. Секое отстапување од ова не е „процедура“, туку дискриминација со системски карактер.
Од теренот знаеме дека ова не е изолиран случај. Ромските семејства од оваа населба со години живеат со недоверба кон институциите, затоа што институциите премногу често им пристапуваат со претпоставка на вина, а не со обврска за заштита. Токму затоа ваквите ситуации не смеат да се релативизираат или да се затворат со молк.
Од Новинари за човекови права (НЧП), организација која со години работи со децата и семејствата од оваа населба преку Дневниот центар „Гнездо“, порачуваат дека трагедијата со загубата на дете не смее да биде дополнително продлабочена со институционално насилство.
„Бараме почитување на достоинството на родителите и целосно придржување до законските процедури. Истражувањето на случајот мора да биде професионално, транспарентно и без дискриминација. Децата од оваа населба не се помалку вредни, а нивните родители не се помалку родители,“ порачуваат од НЧП.
Ова не е повик против истрага. Ова е повик против селективна правда. Ова е повик институциите да се однесуваат како сервис на граѓаните, а не како алатка за продлабочување на нееднаквоста. Ако државата не умее да направи разлика меѓу истражување и малтретирање, тогаш проблемот не е во семејството – туку во системот.
Детето кое го загуби животот заслужува вистина. Родителите заслужуваат човечност. А општеството заслужува институции кои не прават разлика меѓу „наши“ и „нивни“ деца.
Молкот во вакви моменти не е неутрален. Тој секогаш е на страната на посилниот.
