Пишува: Наташа Доковска
Мајка и ќерка се мртви. Не затоа што „така одлучиле“. Не затоа што „биле во очај“. Туку затоа што државата повторно не ги заштити.
Кога жена бега од насилник и не гледа излез освен бегство по секоја цена, тоа не е приватна трагедија. Тоа е доказ дека системот целосно потфрлил. Ова не е семеен конфликт. Ова е институционален колапс.
Колку пријави биле поднесени? Колку пати било алармирано? Колку закани требало да се изговорат за некој да процени дека опасноста е реална? Или повторно ќе слушаме дека „се постапувало согласно процедурите“?
Ако процедурите резултираат со мртви жени и деца, тогаш процедурите не вредат ништо.
Полицијата со години го третира родово базираното насилство како спор меѓу партнери. Како расправија што „ќе се среди“. Како семејна работа во која не треба да се меша премногу. Секое минимизирање е директна покана за ескалација.
Министерството за труд и социјална политика треба да биде столб на заштитата. Наместо тоа, центрите за социјална работа се хронично преоптоварени, без ресурси, без вистинска итна реакција. Засолништа има на хартија. Протоколи има на хартија. Акциски планови има на хартија. Но хартијата не спасува животи.
Каде беше проценката на ризик? Каде беше итната мерка за отстранување на насилникот? Каде беше координацијата меѓу полицијата и социјалните служби? Или повторно ќе се криеме зад формулации дека „немало доволно елементи“?
Колку „елементи“ треба да има за да се признае дека насилник кој контролира, се заканува и малтретира – е темпирана бомба?
Родовото базирано насилство не експлодира одеднаш. Тоа е процес што има јасни фази: закани, изолација, контрола, ескалација. Секој обучен службеник знае дека најопасниот момент е кога жртвата се обидува да замине. Тоа е моментот кога ризикот од фатален исход е највисок. Ако во тој момент системот не е активиран максимално – тогаш системот свесно ризикува туѓ живот.
Да бидеме искрени: ова не е прв случај. И нема да биде последен ако никој не сноси одговорност.
Нам ни недостига отчетност. Не интерни проверки што завршуваат со „не се утврдени пропусти“. Туку независни истраги. Јавно објавени наоди. Конкретни санкции. И суштинска промена на праксата.
Државата сака доверба од граѓаните. Но довербата се гради со заштита, не со соопштенија. Секоја жена што пријавува насилство ѝ дава шанса на државата да ја спаси. Ако таа заврши мртва, тоа значи дека државата ја прокоцкала таа шанса.
Ова не е „семејна трагедија“.
Ова е систем што дозволил насилникот да биде посилен од институциите.
И додека не го признаеме тоа, ќе продолжиме да броиме жртви наместо да ги спречуваме.
