Пишува: Наташа Доковска
Некогаш Светското првенство беше најголемиот симбол на слободата што спортот може да ја понуди. Денес гледаме турнир на кој играчите се плашат што ќе кажат, судиите се под политички и организациски притисок, а новинарите ризикуваат да останат без акредитација ако преминат некоја невидлива црвена линија.
Колку повеќе напредува овој Мундијал, толку помалку зборуваме за фудбал. Наместо за голови, дриблинзи и спортски подвизи, зборуваме за визи, забрани, ограничувања, цензура, политички пораки и санкции.
ФИФА со години зборува за човекови права. По катарскиот Мундијал слушавме дека се извлечени поуки и дека идните турнири ќе бидат пример за почитување на достоинството, еднаквоста и слободата. Наместо тоа, добивме првенство на кое човековите права повторно се третираат како проблем што треба да се контролира, а не како вредност што треба да се брани.
Особено симптоматичен е случајот со Иран. Иранските репрезентативци пристигнаа на турнирот под сенка на визи, ограничувања, безбедносни проверки и политички тензии. Самите играчи јавно изјавија дека атмосферата околу нивното учество ја поткопува пораката за мир и заедништво што ФИФА постојано ја промовира. Дел од официјалните лица не добија визи, а репрезентацијата се жалеше на ограничувања и нееднаков третман во подготовките и патувањата.
Но, ова не е само приказна за Иран.
Ова е приказна за турнир во кој политиката е присутна на секој чекор, но само кога тоа им одговара на моќните. Кога играчите сакаат да испратат порака, им се закануваат санкции. Кога навивачите сакаат да покажат солидарност, се соочуваат со ограничувања. Кога новинарите поставуваат непријатни прашања, ризикуваат да бидат оттурнати од системот.
Најнов пример е одземањето на акредитацијата на парагвајскиот коментатор Хорхе Вера поради критики упатени кон ФИФА и судиските одлуки. Без разлика дали некој се согласува со неговиот речник или не, пораката што ја испрати организацијата е јасна: внимавајте што зборувате.
Новинарите денес работат во атмосфера во која секој збор може да биде протолкуван како прекршок. Наместо да бидат независни набљудувачи, тие се претвораат во луѓе кои постојано размислуваат дали некоја критика ќе ги чини пристап до турнирот.
Тоа е спротивно на суштината на слободното новинарство.
Истовремено, и судиите се наоѓаат под невиден притисок. Нивните одлуки се анализираат во реално време, а новите правила стануваат сè поконтроверзни. Кога играч добива црвен картон затоа што ја покрил устата додека разговарал со противник, многумина оправдано се прашуваат дали фудбалот навистина станува подобар или едноставно станува поконтролиран.
Во име на борбата против дискриминацијата, навредите и говорот на омраза, ФИФА воведува механизми кои сè повеќе личат на надзор отколку на заштита. Намерата можеби е добра, но последицата е опасна: играчите постепено го губат правото на приватност, новинарите го губат чувството на слобода, а фудбалот ја губи својата спонтаност.
Човековите права не се само право на фер судење или заштита од дискриминација. Тие вклучуваат и слобода на изразување, право на достоинство, право на еднаков третман и право на критика.
Кога репрезентација чувствува дека не е третирана еднакво. Кога новинарите стравуваат од губење на акредитации. Кога играчите мора да внимаваат на секој гест и секој збор. Тогаш веќе не зборуваме за спортски спектакл.
Зборуваме за систем на контрола.
Можеби ова е технолошки најнапредниот Мундијал во историјата. Можеби е најскапиот и најгледаниот. Но сè повеќе изгледа и како најстерилниот, најконтролираниот и најобременетиот со ограничувања.
Светското првенство што му треба на светот не е турнир на страв. Не е натпреварување во кое играчите се чувствуваат надгледувани, а новинарите цензурирани.
Ни треба Мундијал на кој човековите права ќе бидат важни колку и телевизиските права.
Затоа што кога луѓето почнуваат да се плашат да зборуваат, а организациите стануваат поважни од играта, тогаш проблемот повеќе не е во фудбалот.
Проблемот е во оние што мислат дека го поседуваат.
