Пишува: Наташа Доковска
Во мноштвото документи што деновиве повторно кружат по светот околу случајот на Jeffrey Epstein, човек би рекол дека нема агол од планетата што не е барем со фуснота спомнат. Се редат имиња – политичари, милијардери, професори, принцови, филантропи со приватни авиони и јавни морални лекции. Од сите континенти, од сите временски зони. Светот изгледа како да бил на некаква елитна екскурзија, а списокот на гости – подолг од редицата за пасоши пред летна сезона.
И тамам кога ќе помислиш дека конечно сме „стигнале во Европа“, излегува дека – не сме стигнале ни до списокот.
Во документите има од Америка, од Западна Европа, од Блискиот Исток, па дури и од нашето блиско соседство – имиња што кај нас се спомнуваат шепотејќи, со „наводно“ и „според странски медиуми“. Само кај нас – празно. Ниту еден наш познат лик. Ниту еден функционер, бизнисмен, медиумска ѕвезда. Ништо.
Еве ви доказ дека сме маргинализирани.
Цел свет успеал да се впише во една од најскандалозните приказни на модерното време, само ние – не. Ни таму не нè примиле. Ни таму не сме доволно релевантни. Се бориме за членство во ЕУ, ама очигледно ни во „клубот на компромитирани“ не нè бива.
Да бидеме искрени – кај нас скандалот има поинаква динамика. Ние немаме потреба од приватни острови и тајни летови. Кај нас сè е локално, со домашно производство. Ако веќе некој ќе направи глупост, ќе ја направи на 15 километри од центар, со службено возило и со изјава дека „не чувствува морална одговорност“. Кај нас нема потреба од меѓународни листи – доволна е локалната чаршија.
А можеби вистината е поиритирачка од шегата: можеби едноставно не сме на мапата. За да бидеш дел од глобален скандал, треба прво да бидеш дел од глобалниот свет. Треба да имаш политичка тежина, финансиска моќ, меѓународни контакти. Ние имаме статуси на Фејсбук и аналитички емисии со тројца исти гости што кружат како такси по ноќна тарифа.
Замислете ја таа сцена: светските редакции прелистуваат документи, пребаруваат имиња, споредуваат датуми. Некој аналитичар во Њујорк вели: „Има ли нешто од Балканот?“ Друг му одговара: „Од регионот – да. Од таа мала држава? Ништо.“ И тука завршува нашата геополитичка тежина – со зборот „ништо“.
И тамам ќе се навредиш, ќе речеш: „Како ништо?“ – па ќе се сетиш дека можеби тоа „ништо“ е единствената добра вест во приказнава.
Зашто, да не се лажеме, не е ова натпревар за престиж. Не е Олимпијада па да жалиме што немаме претставник. Но и во тоа има нешто симптоматично: ние со години се однесуваме како центар на светот. Сè кај нас е „историско“, „судбинско“, „пресудно за иднината на човештвото“. А кога ќе дојде вистински глобален скандал – испаѓа дека сме статистичка грешка.
Можеби затоа што кај нас елитата не лета со приватни авиони, туку со евтини пароли. Можеби затоа што нашите „моќници“ се големи само во микрофон, а невидливи во светски рамки. А можеби и затоа што, колку и да сакаме да глумиме дека сме дел од големата игра, реалноста нè става во фуснота – ако и таму.
Има нешто длабоко иритирачко во тоа да не те спомнат ни кога се спомнуваат најлошите. Како ученик што цело време прави бељи во одделението, а кога ќе дојде инспекција – го игнорираат. Дури ни укор не заслужил.
Па еве, ако веќе не сме во документите, можеби треба да се запрашаме: дали навистина сакаме да бидеме? Или само ни пречи што не сме прашани?
Зашто нашата национална карактеристика одамна не е скромноста, туку повредената суета. Не нè нервира што светот гори – нè нервира што не сме спомнати во извештајот за пожарот.
А можеби, за промена, ова е еден од ретките списоци на кои треба достоинствено да останеме – отсутни. И наместо да се жалиме што не сме во друштво на глобалните „големи“, да се запрашаме зошто толку очајно сакаме да бидеме дел од секоја приказна, па макар и од најмрачната.
Во меѓувреме, ќе продолжиме да се однесуваме како да сме центар на универзумот – со или без покана. Само што, очигледно, универзумот не го добил мемото.
